خرید و فروش انواع وام | فرم ثبتنام مشتریان تسهیلات بانکی
فرم نامنویسی خرید/فروش وام
– توجه!
با پر کردن این فرم داخل سامانه رسمی، شما می توانید وامی که دارید بفروشید یا اگر درخواست خرید وام بدهید و با درج تسهیلات مورنظر خود، ثبت نام خرید وام را انجام دهید؛ بعد از زدن دکمه ارسال، بزودی کارشناسان سامانه با شما تماس می گیرند و ثبت نام شما برایتان پیگیری می شود.
راهنمای جامع خرید و فروش وام | چرایی و چگونگی خرید و فروش وام؟
در دنیای پیچیده مالی امروز، مفهوم “وام” نه تنها به عنوان یک ابزار برای رفع نیازهای مالی فوری یا سرمایهگذاریهای بلندمدت شناخته میشود، بلکه خود نیز به یک کالا در بازارهای غیررسمی تبدیل شده است. خرید و فروش وام، یک پدیده نسبتاً جدید در سیستم بانکی ایران است که در نگاه اول ممکن است کمی عجیب به نظر برسد. این پدیده در واقع ریشه در نیازها و محدودیتهای سیستم بانکی و همچنین هوش مالی افراد برای یافتن راههای جایگزین و کسب سود از اختلاف نرخها دارد.
این صفحه وبسایت گیلاس به بررسی جامع و کامل پدیده خرید و فروش وام در ایران میپردازد. ما سعی خواهیم کرد تا با زبانی ساده و در عین حال دقیق، تمام ابعاد این موضوع را مورد تحلیل قرار دهیم. از چرایی شکلگیری این بازار، انواع وامهای پرطرفدار، فرآیند معامله، نکات مهم برای فروشندگان و خریداران، گرفته تا ریسکها، چالشهای قانونی و در نهایت، ارائه راهکارهای جایگزین. هدف این مقاله، ارائه یک راهنمای کامل و کاربردی برای افرادی است که قصد ورود به این بازار را دارند، یا میخواهند اطلاعات خود را در این زمینه افزایش دهند تا بتوانند هوشمندانهتر تصمیمگیری کنند.
√ بخش 1: وام چیست و چرا خرید و فروش میشود؟
1. تعریف وام و انواع آن
قبل از ورود به بحث خرید و فروش، لازم است درک درستی از مفهوم “وام” داشته باشیم. وام به مبلغی از پول گفته میشود که توسط یک نهاد مالی (معمولاً بانک یا مؤسسات اعتباری) به یک فرد (حقیقی) یا شرکت (حقوقی) تحت شرایط خاص و با تعهد بازپرداخت در آینده، همراه با دریافت بهره یا کارمزد (محاسبه گر وام بانکی)، اعطا میشود. وامها ابزارهای مالی حیاتی برای سرمایهگذاری، مصرف، و پوشش نیازهای مالی اضطراری هستند.
انواع وامها از منظر کاربرد و نرخ سود به دستههای مختلفی تقسیم میشوند که شناخت آنها برای درک بهتر بازار خرید و فروش وام ضروری است:
وامهای قرضالحسنه: این نوع وامها بدون سود یا با سود بسیار کم (که در واقع کارمزد اداری و اداری محاسبه میشود) اعطا میشوند. هدف اصلی این وامها، کمک به رفع نیازهای ضروری و خیرخواهانه مانند ازدواج، درمان، تحصیل، تعمیرات منزل، یا کمک به نیازمندان است. نرخ کارمزد این وامها معمولاً بسیار پایین و در حدود 0.4% تا 4% در کل دوره بازپرداخت است.
وامهای بانکی با سود مشخص (عقود اسلامی):
بخش عمدهای از وامهای بانکی بر اساس عقود اسلامی مانند “مرابحه” (فروش کالا به قیمت بالاتر با پرداخت اقساطی)، “اجاره به شرط تملیک” (بانک کالا را خریده و به صورت اجاره به متقاضی میدهد با این شرط که در پایان دوره اجاره، مالکیت به وی منتقل شود)، “فروش اقساطی” (فروش کالا به صورت نسیه و با دریافت اقساط)، “جعاله” (قرارداد انجام کاری در ازای دریافت مزد)، و “مشارکت مدنی” (مشارکت بانک با مشتری در یک طرح اقتصادی) صادر میشوند. نرخ سود این وامها بسته به نوع تسهیلات (مسکن، خودرو، کشاورزی، صنعتی، و غیره) و سیاستهای بانک مرکزی متفاوت است و معمولاً در بازه 18% تا 23% سالانه (نرخ سود مصوب شورای پول و اعتبار) قرار دارد.
وامهای آزاد یا بدون ضامن:
این وامها معمولاً توسط مؤسسات مالی غیربانکی، شرکتهای لیزینگ، یا صندوقهای سرمایهگذاری خاص ارائه میشوند. به دلیل ریسک بالاتر یا عدم وجود وثایق معمول بانکی، نرخ سود این وامها معمولاً بالاتر از وامهای بانکی است و گاهی ممکن است به صورت غیررسمی و خارج از چارچوب نظارتی بانک مرکزی نیز ارائه شوند.
2. دلایل شکلگیری بازار خرید و فروش وام
در مقاله راهنمای دریافت انواع وام | شرایط تسهیلات انواع بانکها توضیح دادیم که پدیده خرید و فروش وام، پاسخی به مجموعهای از محدودیتها، نیازها و انگیزههای اقتصادی در جامعه است. دلایل کلیدی شکلگیری این بازار عبارتند از:
محدودیتهای بانکی برای دریافت وام:
عدم واجد شرایط بودن متقاضی:
بسیاری از افراد به دلایل مختلفی از جمله نداشتن ضامن معتبر و قابل قبول برای بانک، سابقه چک برگشتی یا عدم خوشحساب بودن در سیستم بانکی، داشتن بدهی معوقه بانکی، یا پایین بودن “رتبه اعتباری” (Credit Score) که نشاندهنده سابقه بازپرداخت تسهیلات است، امکان دریافت وام از بانکها را از دست میدهند.
طولانی بودن فرآیند اداری و بوروکراتیک:
فرآیند دریافت وام از بانکها اغلب زمانبر، پیچیده و مستلزم ارائه مدارک زیاد، تشکیل پرونده، استعلامهای متعدد و طی کردن مراحل اداری است. این فرآیند ممکن است از چند هفته تا چند ماه به طول انجامد که برای افرادی که نیاز مبرم به نقدینگی فوری دارند، این زمانبندی بسیار طولانی و غیرقابل تحمل است.
سقف محدود وامها:
وامهای خاصی مانند وام ازدواج، وام فرزندآوری، یا وام مسکن، دارای سقف مبلغ مشخصی هستند که ممکن است برای تأمین تمام نیازهای متقاضی کافی نباشد. به عنوان مثال، یک زوج ممکن است برای خرید خانه به بیش از سقف وام ازدواج نیاز داشته باشند.
نیاز به نقدینگی فوری:
برخی افراد به دلایل مختلف اضطراری مانند نیاز به هزینه درمان، پرداخت بدهیهای ضروری، یا شروع یک فرصت سرمایهگذاری کوتاهمدت، به شدت به پول نقد نیاز دارند و فرصت یا امکان انتظار برای فرآیندهای بانکی را ندارند. خرید وام، راهی میانبر برای دستیابی به نقدینگی در کوتاهترین زمان ممکن است.
انگیزه سرمایهگذاری و کسب سود:
برخی افراد با استفاده از دانش مالی خود، اقدام به خرید امتیاز وام از کسانی میکنند که به وام نیاز ندارند. این افراد با پرداخت مبلغی به عنوان “حق امتیاز” به فروشنده، خودشان فرآیند دریافت وام را (در صورت امکان) طی کرده یا از وامگیرنده اصلی (که وام به نام اوست) درخواست میکنند تا وام را دریافت کرده و در اختیار خریدار قرار دهد. سپس خریدار یا از وام برای سرمایهگذاری استفاده میکند یا از مابهالتفاوت نرخ سود وام (که در قرارداد بانکی تعیین شده) و نرخ بازدهی سرمایهگذاری خود سود میبرد. همچنین، گاهی با فروش وام پس از گذشت مدتی و دریافت سود، کسب درآمد میکنند.
عدم نیاز به وام توسط گیرنده اصلی:
این وضعیت به خصوص در مورد وامهای قرضالحسنه و وامهای دولتی مانند وام ازدواج و فرزندآوری رخ میدهد. فردی ممکن است شرایط قانونی دریافت این وامها را داشته باشد (مثلاً واجد شرایط وام ازدواج باشد) اما نیازی به کل مبلغ وام نداشته باشد یا اصلاً قصد ازدواج نداشته باشد. در چنین شرایطی، این افراد ترجیح میدهند “امتیاز” وام خود را به افرادی که نیاز واقعی دارند و حاضر به پرداخت مبلغی در قبال آن هستند، بفروشند.
رواج دلالی و واسطهگری:
وجود سود و تقاضا در بازار خرید و فروش وام، باعث شده تا عدهای به عنوان واسطه یا دلال وارد این حوزه شوند. این افراد با شناسایی فروشندگان و خریداران، ارتباط بین آنها را برقرار کرده و از این طریق، درصدی از مبلغ معامله را به عنوان کارمزد یا پورسانت دریافت میکنند
√ بخش 2: فرآیند خرید و فروش وام چگونه است؟
فرآیند خرید و فروش وام، به دلیل ماهیت عمدتاً غیررسمی و خارج از نظارت مستقیم بانک مرکزی، دارای پیچیدگیها و ریسکهای خاص خود است. این معاملات معمولاً به صورت توافقی بین خریدار و فروشنده و با استفاده از ابزارهای قراردادی غیررسمی انجام میشود.
1. فروش وام (واگذاری امتیاز وام)
در این سناریو، فردی که شرایط دریافت وام از بانک را دارا است (مثلاً متقاضی وام ازدواج، مسکن، یا وامهای شخصی) اما به هر دلیلی به پول آن نیازی ندارد، “امتیاز” یا حق دریافت وام خود را به فردی دیگر که واجد شرایط نیست یا نیاز فوری به وام دارد، واگذار میکند. این امتیاز میتواند شامل حق تقدم دریافت وام از بانک یا خود وام پس از دریافت از بانک باشد.
√ نحوه معامله:
1-توافق بر سر مبلغ:
فروشنده و خریدار ابتدا در مورد مبلغ “حق امتیاز” یا “پورسانت” که خریدار باید به فروشنده بپردازد، با یکدیگر توافق میکنند. این مبلغ معمولاً درصدی از کل مبلغ وام است (مثلاً 5% تا 30% بسته به نوع وام، شرایط، و ریسک).
2-تنظیم قرارداد: یک قرارداد دستنویس یا قولنامه بین طرفین تنظیم میشود. این قرارداد باید شامل جزئیات دقیق معامله باشد:
3-مشخصات کامل وام: مبلغ اصلی وام، نرخ سود سالانه، تعداد اقساط، مبلغ هر قسط، دوره بازپرداخت.
– مبلغ توافقی برای حق امتیاز و نحوه پرداخت آن (پیش پرداخت، چک، حواله).
– تعهد صریح فروشنده به همکاری در فرآیند دریافت وام و واگذاری آن به خریدار.
– تعهد خریدار به پرداخت کامل حق امتیاز.
مهمترین بخش:
ذکر مسئولیت بازپرداخت اقساط. در صورتی که وام به نام فروشنده ثبت میشود، باید به وضوح قید شود که مسئولیت بازپرداخت اقساط تا پایان دوره با خریدار است و در صورت عدم پرداخت، خریدار متعهد به جبران خسارت فروشنده (شامل جریمه دیرکرد، اصل بدهی، و …) است.
مشخصات کامل طرفین (نام، نام خانوادگی، کد ملی، شماره تماس، آدرس).
تاریخ شروع و پایان اعتبار قرارداد
در صورت امکان، شهود معتبر در زمان امضای قرارداد حاضر شوند.
ضمانت:
برای اطمینان بیشتر، ممکن است از طرف خریدار، چک یا سفتهای به مبلغ کل وام به همراه میزان جریمه دیرکرد احتمالی از فروشنده اخذ شود. این چک یا سفته به عنوان پشتوانه عدم همکاری خریدار یا عدم پرداخت اقساط توسط وی عمل میکند.
مراحل اجرایی:
سناریو 1:
فروشنده تمام مراحل را تا دریافت وام از بانک انجام میدهد و پس از واریز وام به حساب خود، طبق توافق، کل مبلغ وام را به حساب خریدار واریز میکند. در این حالت، مسئولیت بازپرداخت اقساط با فروشنده است تا زمانی که خریدار به بانک معرفی شده و وام به نام او منتقل شود (که این انتقال در اغلب موارد ساده نیست).
سناریو 2:
خریدار در فرآیند دریافت وام، با فروشنده همکاری میکند، مانند معرفی ضامن (در صورت نیاز) یا ارائه مدارک. پس از واریز وام به حساب فروشنده، وی مبالغ را به حساب خریدار منتقل میکند. مسئولیت بازپرداخت اقساط همچنان با فروشنده اصلی است، مگر اینکه توافق دیگری صورت گرفته باشد.
2. خرید وام (تأمین کننده وجه)
در این حالت، فردی که نیاز به وام دارد اما به دلایلی نمیتواند مستقیماً از بانک وام دریافت کند، اقدام به خرید امتیاز وام از فردی دیگر میکند. این فرد همان “خریدار” در فرآیند معامله است.
فرم نامنویسی خرید/فروش وام
نحوه معامله:
پرداخت حق امتیاز:
خریدار مبلغی را که به عنوان “پورسانت” یا “حق امتیاز” با فروشنده توافق کرده است، به او پرداخت میکند. این مبلغ میتواند از 5% تا 30% یا حتی بیشتر از مبلغ کل وام باشد، بسته به نوع وام، سقف وام، نرخ سود آن، میزان تقاضا، و فوریت نیاز خریدار. به عنوان مثال، اگر وام 100 میلیون تومانی است و توافق بر سر 10% حق امتیاز باشد، خریدار 10 میلیون تومان به فروشنده پرداخت میکند.
دریافت وام:
پس از اینکه فروشنده (صاحب حساب بانکی که وام به نام او صادر شده) وام را از بانک دریافت کرد، مبلغ اصلی وام (100 میلیون تومان در مثال بالا) به حساب خریدار واریز میشود.
مسئولیت بازپرداخت:
اینجاست که بخش عمده ریسک شکل میگیرد. اگر وام به نام فروشنده ثبت شده باشد، از نظر بانک، فروشنده مسئول بازپرداخت اقساط است. در بازار غیررسمی، معمولاً توافق میشود که خریدار مسئول پرداخت اقساط به بانک باشد. این توافق به صورت غیررسمی و در قالب همان قرارداد دستنویس ثبت میشود. خریدار متعهد میشود که اقساط وام را در سررسیدهای مشخص به حساب فروشنده واریز کند تا فروشنده بتواند اقساط را به بانک پرداخت نماید.
ضمانت از سوی خریدار:
برای تضمین پرداخت اقساط توسط خریدار، معمولاً فروشنده از خریدار چک یا سفتهای به مبلغ کل وام دریافت میکند. این چک یا سفته تنها در صورتی توسط فروشنده برگشت داده میشود که خریدار به تعهدات خود عمل کرده و اقساط را به موقع پرداخت کند.
√ بخش 3: انواع وامهای پرطرفدار برای خرید و فروش
بازار خرید و فروش وام، عمدتاً حول وامهایی شکل میگیرد که از جذابیت بالایی برای سرمایهگذاری یا تأمین نقدینگی برخوردارند و یا به دلایلی، امکان دریافت آنها برای عموم دشوارتر است. این وامها معمولاً شامل موارد زیر میشوند:
وام ازدواج و فرزندآوری:
این وامها به دلیل نرخ سود بسیار پایین (معمولاً 4% سالانه) و سقف مبالغ نسبتاً بالا (که در طول زمان افزایش یافته است)، بسیار جذاب هستند. بسیاری از زوجهای جوان یا خانوادههایی که تازه صاحب فرزند شدهاند، ممکن است به کل مبلغ وام نیاز نداشته باشند یا برای دریافت آن با مشکلاتی مانند کمبود ضامن روبرو شوند. در نتیجه، این وامها به وفور در بازار خرید و فروش معامله میشوند. فروشندگان از فروش امتیاز وام خود سود میبرند و خریداران که واجد شرایط دریافت وام نیستند، با پرداخت مبلغی، از این وام کمبهره بهرهمند میشوند.
وام مسکن (اوراق تسهیلات مسکن):
وام مسکن یکی از بزرگترین وامهای دریافتی در سبد خانوارهاست. اگرچه فرآیند خرید و فروش این وام کمی متفاوت و معمولاً از طریق خرید و فروش “اوراق تسهیلات مسکن” (که از بانک مسکن یا بورس خریداری میشوند) صورت میگیرد، اما ذات آن واگذاری حق دریافت مبلغ وام است. افرادی که نیاز به خرید مسکن دارند اما توانایی پرداخت تمام هزینه را ندارند، از این اوراق استفاده میکنند. ارزش اوراق تسهیلات مسکن بر اساس عرضه و تقاضا در بورس تعیین میشود.
وامهای خرید کالا و تعمیرات مسکن (جعاله):
این وامها نیز به دلیل کاربرد گسترده و نیاز عمومی جامعه به خرید لوازم خانگی، خودرو، یا انجام تعمیرات منزل، در بازار غیررسمی خرید و فروش میشوند. نرخ سود این وامها نیز در حدود 18% تا 23% است.
وامهای با سپرده و بدون ضامن:
برخی بانکها یا مؤسسات مالی، در ازای سپردهگذاری بلندمدت توسط مشتریان، وامهایی را با شرایط آسانتر و گاهی بدون نیاز به ضامن ارائه میدهند. این وامها نیز به دلیل سهولت دریافت (برای فردی که پول برای سپردهگذاری دارد) و یا عدم نیاز به ضامن، مورد توجه قرار گرفته و ممکن است در بازار غیررسمی معامله شوند.
وامهای بانکی شخصی (بدون وثیقه مشخص):
گاهی افراد وامهایی را از بانکها دریافت میکنند که نیازمند وثیقههای ملکی یا شغلی مشخصی نیستند و تنها با اعتبار سنجی یا سفته انجام میشوند. این وامها نیز میتوانند در صورت نیاز به نقدینگی سریع، موضوع خرید و فروش غیررسمی قرار گیرند
√ بخش 4: شرایط و نکات مهم برای فروشندگان وام
اگر شما فردی هستید که واجد شرایط دریافت وام هستید اما نیازی به آن ندارید و قصد دارید “امتیاز” یا “حق دریافت” وام خود را بفروشید، رعایت نکات زیر برای حفظ منافع و جلوگیری از بروز مشکلات ضروری است:
1. درک کامل ریسکها
مسئولیت قانونی و اعتباری بازپرداخت:
نکته حیاتی این است که بدانید، تا زمانی که وام به نام شما ثبت شده است، از نظر بانک و سیستم قضایی، شما وامگیرنده اصلی هستید و مسئولیت قانونی بازپرداخت تمام و کمال اقساط بر عهده شماست. اگر خریدار به هر دلیلی (چه عمدی و چه سهوی) اقساط وام را در سررسیدهای مقرر پرداخت نکند، این موضوع مستقیماً بر سابقه اعتباری شما تأثیر منفی میگذارد. حسابهای بانکی شما مسدود شده، مشمول جریمه دیرکرد خواهید شد، و حتی در صورت عدم تسویه، بانک میتواند برای وصول مطالبات خود اقدام قانونی علیه شما انجام دهد. این میتواند منجر به سوء سابقه بانکی، عدم امکان دریافت وام در آینده، یا حتی توقیف اموال شما شود.
مشکلات حقوقی ناشی از ماهیت غیررسمی معامله:
از آنجایی که خرید و فروش وام خارج از چارچوب قوانین و مقررات بانکی است و بانک مرکزی آن را به رسمیت نمیشناسد، قراردادهای دستنویس یا قولنامههایی که بین شما و خریدار تنظیم میشود، از نظر قانونی دارای ضعفهای جدی هستند. در صورت بروز اختلاف یا عدم ایفای تعهدات از سوی خریدار، اثبات حقانیت شما در مراجع قضایی بسیار دشوار خواهد بود، زیرا ماهیت معامله از ابتدا غیرقانونی تلقی میشود.
اعتماد به خریدار:
شما در حال واگذاری مسئولیت مالی قابل توجهی به فردی هستید که ممکن است هیچ شناخت قبلی از او نداشته باشید. اعتماد به خریدار، به خصوص اگر از طریق واسطهها و آگهیها با او آشنا شدهاید، ریسک بالایی دارد.
2. تعیین قیمت مناسب برای حق امتیاز
نرخ “حق امتیاز” یا “پورسانت” که برای فروش وام خود تعیین میکنید، باید با توجه به عوامل متعددی از جمله:
1- نوع وام: وامهای قرضالحسنه با سود پایین، معمولاً حق امتیاز بیشتری دارند.
2- مبلغ وام: هرچه مبلغ وام بیشتر باشد، ارزش نسبی حق امتیاز نیز بیشتر میشود.
3- نرخ سود وام: وامهایی با نرخ سود پایینتر، جذابیت بیشتری برای خریدار دارند.
شرایط بازار و تقاضا: در زمانهایی که تقاضا برای وام بالا باشد، قیمت حق امتیاز نیز افزایش مییابد.
4- فوریت نیاز خریدار: اگر خریدار به شدت به وام نیاز داشته باشد، ممکن است حاضر به پرداخت مبلغ بیشتری شود.
به طور کلی، این نرخ میتواند از 5% برای وامهای با سود بالا تا 30% یا حتی بیشتر برای وامهای بسیار کمبهره مانند وام ازدواج متغیر باشد.
3. تنظیم قرارداد دقیق و جامع (حتی اگر غیررسمی باشد)
هرچند قراردادها غیررسمی هستند، اما تنظیم یک قرارداد دقیق و با جزئیات کامل، میتواند تا حدودی از حقوق شما محافظت کند. این قرارداد باید شامل موارد زیر باشد:
مشخصات کامل وام: مبلغ وام، نرخ سود سالانه، تعداد اقساط، مبلغ هر قسط، مدت بازپرداخت.
مبلغ کل حق امتیاز توافق شده: ذکر دقیق مبلغی که خریدار باید به شما پرداخت کند.
نحوه پرداخت حق امتیاز: مشخص کنید که آیا تمام مبلغ در ابتدا پرداخت میشود، یا به صورت مرحلهای، و از چه طریقی (نقد، چک، حواله).
تعهد صریح خریدار به بازپرداخت اقساط: این مهمترین بخش قرارداد است. باید به وضوح قید شود که مسئولیت پرداخت منظم و به موقع کلیه اقساط وام از تاریخ دریافت وام تا پایان دوره بازپرداخت، بر عهده خریدار است.
تعهد خریدار به جبران خسارات فروشنده: در صورتی که خریدار اقساط را پرداخت نکند، باید تعهد کند که کلیه خسارات وارده به شما (شامل جریمه دیرکرد، اصل بدهی، هزینههای قانونی و بانکی، و …) را فوراً جبران نماید.
مشخصات کامل طرفین: نام، نام خانوادگی، نام پدر، شماره ملی، تاریخ تولد، آدرس دقیق (به همراه مدارک هویتی) برای هر دو طرف.
تاریخ شروع و پایان قرارداد: اعتبار زمانی توافق.
نوع ضمانت اخذ شده از خریدار: اگر چک یا سفتهای از خریدار دریافت کردهاید، ذکر شماره چک، نام بانک، مبلغ و تاریخ سررسید آن در قرارداد ضروری است.
تاریخ دریافت وام و واریز به حساب فروشنده.
تاریخ و نحوه واریز وام از حساب فروشنده به حساب خریدار.
حضور شهود: ذکر نام و مشخصات شهود معتمد که در زمان امضای قرارداد حضور داشتهاند
4. بررسی اعتبار خریدار
اعتماد از طریق آشنایان: بهترین و ایمنترین راه، فروش وام به افرادی است که از طریق آشنایان و دوستان معتمد به شما معرفی شدهاند.
اخذ ضمانتهای محکم:
حتماً از خریدار چک یا سفته بانکی معتبر و بدون تاریخ (یا با تاریخ مشخص) به مبلغ کل وام به علاوه مبلغی اضافه برای پوشش جریمه دیرکرد احتمالی دریافت کنید. اطمینان حاصل کنید که چک یا سفته متعلق به خود خریدار است و موجودی کافی برای پاس شدن آن دارد.
دریافت مدارک هویتی و آدرس: از خریدار کپی کارت ملی، شناسنامه، و مدارک دال بر سکونت (مانند قبوض آب، برق، گاز) دریافت کنید و آدرس دقیق محل سکونت او را استعلام کنید.
5. عدم سوءاستفاده از مشخصات هویتی
در طول فرآیند، هوشیار باشید که اطلاعات هویتی، شماره حساب بانکی، یا رمزهای بانکی شما به دست فرد سودجو نیفتد. اطلاعات حساس خود را صرفاً در حد ضرورت و با احتیاط کامل در اختیار قرار دهید
√ بخش 5: شرایط و نکات مهم برای خریداران وام
اگر شما فردی هستید که به وام نیاز دارید اما به دلیل نداشتن شرایط یا فرآیندهای طولانی، امکان دریافت وام از بانک برایتان مقدور نیست و قصد دارید از بازار غیررسمی خرید وام استفاده کنید، رعایت نکات زیر برای حفظ سرمایه و جلوگیری از ضرر بسیار حیاتی است:
1. درک کامل ریسکها
عدم پرداخت وام توسط فروشنده پس از دریافت:
بدترین سناریو این است که شما حق امتیاز را به فروشنده پرداخت کردهاید، اما فروشنده پس از دریافت وام از بانک، از واریز مبلغ وام به حساب شما خودداری کند. در این شرایط، شما هم پول خود را از دست دادهاید و هم وامی که به نام فروشنده است، به نام شما نیست.
عدم شفافیت در مبلغ نهایی وام:
ممکن است فروشنده مدعی شود که مبلغ وام دریافتی کمتر از مبلغ توافق شده است (به دلیل کسورات بانکی، مالیات، یا هزینههای پیشبینی نشده) و یا خریدار مجبور شود حق امتیاز بیشتری پرداخت کند.
مشکلات حقوقی و عدم اعتبار قرارداد:
مانند فروشنده، شما نیز در صورت بروز مشکل (مثلاً عدم ایفای تعهدات فروشنده در بازپرداخت اقساط)، پشتوانه قانونی محکمی نخواهید داشت. قرارداد دستنویس شما در دادگاه ممکن است اعتبار کافی را نداشته باشد.
پرداخت سود مؤثر بسیار بالا:
با پرداخت مبلغی به عنوان حق امتیاز، شما در واقع وامی با نرخ سود مؤثر بسیار بالاتر از نرخ سود رسمی بانکی دریافت میکنید. به عنوان مثال، اگر وامی 100 میلیونی با نرخ سود 18% در سال را به مدت 5 سال دریافت کنید (مجموع اقساط حدود 140 میلیون تومان)، و شما 10 میلیون تومان حق امتیاز پرداخت کنید، در واقع برای دریافت 100 میلیون تومان، 150 میلیون تومان پرداخت خواهید کرد که نرخ سود مؤثر شما را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
2. تعیین میزان حق امتیاز (مذاکره)
قبل از هرگونه توافق، تحقیق کنید و از نرخهای رایج در بازار برای انواع وامها اطلاع کسب کنید.
با فروشنده مذاکره کنید تا بهترین و منصفانهترین نرخ حق امتیاز را تعیین نمایید. از عجله در تصمیمگیری پرهیز کنید و بهترین پیشنهاد را انتخاب کنید.
3. تنظیم قرارداد دقیق و جامع (حتی اگر غیررسمی باشد)
قراردادی که بین شما و فروشنده تنظیم میشود، باید به طور کامل مشابه آنچه برای فروشنده ذکر شد، جامع و بدون ابهام باشد.
تعهدات بازپرداخت:
به وضوح مشخص کنید که مسئولیت بازپرداخت اقساط با چه کسی است. اگر قرار است فروشنده اقساط را به بانک پرداخت کند، این موضوع باید با ذکر ضمانتهای لازم (چک، سفته از خریدار به فروشنده) در قرارداد قید شود. همچنین، در صورت عدم پرداخت از سوی خریدار، چه کسی مسئول جبران خسارت است.
تاریخ و نحوه واریز وام: مشخص کنید که فروشنده چه زمانی و چگونه مبلغ وام را به حساب شما واریز خواهد کرد.
4. بررسی اعتبار و سابقه فروشنده
استعلام هویت و آدرس: قبل از پرداخت هرگونه وجه، از هویت فروشنده (کارت ملی، شناسنامه) و آدرس دقیق محل سکونت یا کار او مطمئن شوید.
اعتماد از طریق آشنایان: بهترین راه، پیدا کردن فروشنده از طریق آشنایان و افراد معتمد است.
بررسی مدارک وام: در صورت امکان، از فروشنده مدارک مربوط به وام (مانند نامه معرفی به بانک، پیشفاکتور، یا موافقت اصولی بانک) را درخواست کنید تا از صحت اطلاعات اطمینان حاصل کنید.
5. پرداخت حق امتیاز پس از اطمینان و با احتیاط
پرداخت مرحلهای: بهترین رویکرد این است که تمام مبلغ حق امتیاز را در ابتدا پرداخت نکنید. بخشی از آن را به عنوان پیشپرداخت و مابقی را پس از واریز وام به حساب فروشنده و تأیید واریز آن به حساب شما، پرداخت کنید.
استفاده از چک یا سفته: پرداخت حق امتیاز را از طریق چک یا سفته انجام دهید تا در صورت عدم انجام تعهدات، بتوانید از آن به عنوان مدرک استفاده کنید.
6. آشنایی کامل با جزئیات وام
قبل از نهایی کردن معامله، از فروشنده تمام جزئیات وام را بپرسید: نوع وام، مبلغ دقیق، نرخ سود، تعداد و مبلغ اقساط، دوره بازپرداخت، شرایط خاص بانکی، و هرگونه هزینه یا کسورات احتمالی. مطمئن شوید که این جزئیات با انتظارات و توان مالی شما همخوانی دارد.
√ بخش 6: ریسکهای کلی و چالشهای قانونی
خرید و فروش وام، علیرغم جذابیتهای ظاهری، با مجموعهای از ریسکهای جدی و چالشهای قانونی همراه است که شناخت آنها برای هر فردی که قصد ورود به این بازار را دارد، ضروری است.
غیرقانونی بودن از دید بانک مرکزی و نظام بانکی:
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، خرید و فروش امتیاز وام را به هیچ وجه به رسمیت نمیشناسد و آن را خلاف قوانین و مقررات بانکی تلقی میکند. این بدان معناست که هیچگونه حمایت قانونی رسمی از سوی نهادهای دولتی برای طرفین این نوع معاملات وجود ندارد. در صورت بروز اختلاف یا مشکل، هیچ تضمینی برای احقاق حق شما از طریق مراجع قانونی وجود نخواهد داشت.
عدم وجود پشتوانه قانونی برای قراردادها:
قراردادهایی که در این زمینه تنظیم میشوند، اغلب به صورت دستنویس و خارج از دفاتر اسناد رسمی صورت میگیرند. این قراردادها به دلیل ماهیت غیرقانونی معامله، از نظر حقوقی بسیار ضعیف هستند و اثبات اعتبار آنها در محاکم قضایی دشوار و اغلب ناممکن است. در صورت طرح دعوی، ممکن است دادگاه به دلیل غیرقانونی بودن ماهیت معامله، ادله طرفین را نپذیرد.
ریسک بالای کلاهبرداری:
ماهیت پنهان و غیررسمی این بازار، زمینه را برای فعالیت کلاهبرداران فراهم میکند. افراد سودجو میتوانند با ارائه وعدههای دروغین، گرفتن مبالغی به عنوان حق امتیاز یا پیشپرداخت، و سپس ناپدید شدن، از اعتماد و طمع افراد سوءاستفاده کنند. شما ممکن است با یک فرد یا گروه کلاهبردار روبرو شوید که هیچ تعهد و مسئولیتی در قبال شما ندارند.
فرم نامنویسی خرید/فروش وام
ریسک اعتباری متقابل:
اگر فروشنده اقساط را پرداخت نکند:
همانطور که اشاره شد، اگر فروشنده (که وام به نام اوست) اقساط را پرداخت نکند، سابقه اعتباری خریدار (که قرار بوده اقساط را بپردازد) خراب نمیشود، اما سابقه اعتباری فروشنده به شدت آسیب میبیند. این میتواند منجر به مشکلات بانکی برای فروشنده در آینده شود.
اگر خریدار اقساط را پرداخت نکند:
اگر خریدار تعهد خود مبنی بر پرداخت اقساط به فروشنده را انجام ندهد، فروشنده مجبور خواهد بود اقساط را پرداخت کند تا سابقه اعتباری او خراب نشود. در این حالت، فروشنده ممکن است از چک یا سفته ای که از خریدار گرفته، استفاده کند. اما اگر ارزش چک یا سفته کافی نباشد یا خریدار دارایی قابل توجهی نداشته باشد، فروشنده متحمل زیان خواهد شد.
برخی از مراجع تقلید، به دلیل وجود بهره (ربا) در وام های بانکی و مشکلات شرعی:
•همچنین ماهیت داد و ستد و مبادله “امتیاز” وام که ممکن است با ابهامات شرعی همراه باشد، این نوع معاملات را از نظر شرعی دارای اشکال یا حرام می دانند. افراد مقید به مسائل شرعی باید پیش از ورود به این معاملات، از نظر مرجع تقلید خود استعالم نمایند.
√ بخش 7: جایگزین های قانونی و توصیه ها
با توجه به ریسک های بالای خرید و فروش وام، توصیه اکید این است که افراد تا حد امکان از ورود به این بازار پرخطر خودداری کرده و به دنبال راه ها و روش های قانونی، ایمن و شفاف برای تأمین نیازهای مالی خود باشند.
بهترین و امن ترین راه، مراجعه مراجعه مستقیم به بانک ها و مؤسسات مالی معتبر:
•مستقیم به بانک ها و مؤسسات مالی است که تحت نظارت بانک مرکزی فعالیت می کنند. با تحقیق و بررسی، می توانید بانکی را پیدا کنید که شرایط وام دهی آن با وضعیت مالی، شغلی، و توان بازپرداخت شما سازگارتر باشد.
در صورت امکان، از وام های قرض الحسنه که توسط استفاده از تسهیلات قرض الحسنه:
•نهادهای خیریه، کمیته امداد، سازمان بهزیستی، یا برخی بانک ها (مانند بانک مهر اقتصاد سابق یا بانک رسالت) ارائه می شوند، استفاده کنید. این وام ها بدون یا با کارمزد بسیار پایین هستند.
برخی بانک ها در ازای سپرده گذاری در بانک ها برای دریافت تسهیلات:
•بلندمدت توسط مشتریان، تسهیلاتی را با نرخ سود کمتر یا با شرایط آسانتر ارائه می دهند. این روش، هرچند زمان بر است، اما کاملا قانونی و بدون ریسک است.
ایجاد و عضویت در صندوق های خانگی یا: کمک گرفتن از صندوق های خانگی و فامیلی
•فامیلی، یک روش سنتی و کم ریسک برای تأمین نقدینگی در میان اعضا است.
در سالهای اخیر، پلتفرم هایی برای استفاده از پلتفرم های وام دهی آنلاین قانونی:
• در حال شکل گیری هستند. در این (Peer-to-Peer Lending) وام دهی همتا به همتا مدل، افراد به یکدیگر وام می دهند. مهم است که از قانونی بودن فعالیت این پلتفرم ها، دریافت مجوز از نهادهای ذیصالح، و رعایت پروتکل های امنیتی اطمینان حاصل کنید.
اگر نیاز فوری به پول دارید، بررسی کنید که آیا دارایی های فروش دارایی های غیرضروری:
•بالاستفادهای دارید که بتوانید آن ها را بفروشید و نقدینگی مورد نیاز را تأمین کنید.
نتیجه گیری: هوشمندانه عمل کنید!
بازار خرید و فروش وام، در حالی که می تواند در کوتاه مدت راه گشای برخی نیازهای مالی باشد، اما در بلندمدت و از منظر قانونی و ریسک، به شدت آسیب پذیر است. این بازار مانند یک تیغ دو لبه عمل می کند: از یک سو، فرصتی برای تأمین نقدینگی فوری برای نیازمندان یا کسب سود از طریق اختلاف نرخ ها برای برخی افراد است، و از سوی دیگر، مملو از ریسک های جدی،
چالش های قانونی، و پتانسیل بالای کلاهبرداری است.
توصیه نهایی ما این است که تا حد امکان، از ورود به این بازار غیر رسمی و پر ریسک خودداری کنید و همواره به دنبال راه های قانونی، شفاف، و مطمئن برای تأمین نیازهای مالی خود باشید.
اما اگر به هر دلیلی، شرایط شما را مجبور به ورود به این بازار کرد، حتما این کار را با چشم باز، آگاهی کامل از تمام جوانب، و شناخت دقیق ریسک ها انجام دهید. تحقیقات خود را به طورکامل انجام دهید، تنها با افراد معتمد معامله کنید، از قراردادهای دقیق (حتی اگر غیر رسمی باشند) با جزئیات کامل استفاده کنید، از مشاوران حقوقی یا افراد باتجربه در این زمینه مشورت بگیرید، و هرگز بدون کسب اطمینان کامل از هویت، اعتبار، و تعهدات طرف مقابل، وارد معامله نشوید. به یاد داشته باشید که در این بازار، هوش، احتیاط، و دانش شما، بهترین و تنها سرمایه و ضامن شماست.
فرم نامنویسی خرید/فروش وام
